Çaykara’nın Demirkapı (Haldizen) Mahallesi’nde geçmişte sarp kayalıklara bağlanarak üretilen karakovan balı, günümüzde de birkaç aile tarafından yaşatılmaya devam ediyor.
Çaykara’nın en eski yerleşim yerlerinden biri olan Demirkapı Mahallesi, doğal güzelliklerinin yanı sıra geçmişten günümüze taşıdığı geleneksel üretim kültürüyle de dikkat çekiyor.
Hayvancılığa ve yaylacılığa elverişli geniş arazilere sahip olan mahallede, Of ve Çaykara’nın farklı mahallelerinden gelen aileler yaz aylarında yaklaşık 3-4 ay boyunca Büyük Yayla’da konaklıyor. Gür, Ağıralioğlu, Şeker, Can, Dayıoğlu, Yıldız, Albayrak, Öztürk, Çorbacıoğlu ve Dinç aileleri, geçmişten günümüze bölgenin yayla kültürünün önemli temsilcileri arasında yer alıyor.
Demirkapı Mahallesi’nin doğusunda, Rize’nin İkizdere ilçesine bağlı Ballıköy, diğer adıyla Anzer, bulunuyor. Dünyaca tanınan Anzer balının üretildiği bölge ile Demirkapı’nın doğal yapısı arasında dikkat çekici benzerlikler bulunuyor.
Yüksek rakımı, topoğrafik yapısı ve zengin bitki örtüsüyle Demirkapı’da da çok sayıda çiçek türü yetişiyor. Bölgenin bu özellikleri, arıcılık ve kaliteli bal üretimi açısından önemli bir doğal avantaj sağlıyor.
Geçmiş yıllarda Demirkapı sakinleri tarafından üretilen karakovan balının hikâyesi ise oldukça ilginç.
Arıcılar, köyün yaklaşık 4 kilometre aşağısında bulunan Meles Harmanları mevkiine götürdükleri karakovanları, ayıların zarar vermemesi için sarp kayalıkların uygun noktalarına yerleştiriyordu.
Kovanlara ulaşabilmek için kayalıklardan ipler sarkıtılıyor, kovanlar ise çeşitli düzeneklerle kayalara bağlanıyordu. Böylece hem arılar güvenli bir ortamda tutuluyor hem de bal üretimi gerçekleştiriliyordu.
Bugün bile Frenk Mevkii olarak bilinen ve Kotan Taşları adı verilen kayalıklarda, geçmişte karakovanların bağlanmasında kullanılan demir çubuklara ve ahşap kovanların bağlantı parçalarına rastlamak mümkün. Bu kalıntılar, bölgede geçmiş yıllarda yapılan geleneksel arıcılığın izlerini günümüze taşıyor.
Çaykara Demirkapı Mahallesi’nde bugün yaklaşık 5-6 hane arıcılık faaliyetlerini sürdürüyor. Yaz döneminde yaylalarda bulunan arıcılar, kış aylarında arılarını ve peteklerini Trabzon merkez ve çevre köylere indirerek üretime devam ediyor.
Yörede üretilen Haldizen balının, bölgenin zengin florası nedeniyle kaliteli ve kendine özgü bir bal olduğu ifade ediliyor. Haldizen’in doğal yapısının Anzer bölgesiyle benzerlik taşıması da yöre balının değerini artıran unsurlar arasında gösteriliyor.
Bölgedeki arıcılık potansiyeline rağmen Haldizen balının henüz coğrafi işaret ile tescillenmemiş olması önemli bir eksiklik olarak değerlendiriliyor. Yöre sakinleri, Haldizen balının tanıtılması, üretimin artırılması ve gelecekte coğrafi işaretle tescillenmesinin bölge arıcılığına önemli katkı sağlayacağını düşünüyor.
Çaykara’da turizmin gelişmesiyle birlikte yöresel ürünlere olan ilginin de arttığı görülüyor. Doğal yapısı, zengin florası ve geçmişten gelen arıcılık kültürüyle Demirkapı, bu alanda önemli bir potansiyel taşıyor.
Yıllar önce sarp kayalıklara iplerle bağlanan karakovanlardan bugün sürdürülen modern arıcılığa kadar uzanan Haldizen balı hikâyesi, Demirkapı’nın geçmişten geleceğe taşıdığı önemli kültürel değerlerden biri olarak varlığını sürdürüyor.
